İş kazaları, çalışanların bedensel veya ruhsal bütünlüğünü etkileyen, bazen de ölümle sonuçlanabilen ciddi olaylardır. İş kazası sonucunda yalnızca SGK tarafından sağlanan sosyal güvenlik hakları değil, belirli şartların varlığı hâlinde işverene karşı maddi ve manevi tazminat talepleri de gündeme gelebilir.
İş kazası nedeniyle açılan davalar; işverenin sorumluluğu, kusur oranları, iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri, maluliyet oranı ve aktüeryal hesaplamalar gibi teknik konuları içerdiğinden dikkatle yürütülmelidir.
Bu rehberde iş kazasının hukuki tanımı, tazminat türleri, dava süreci ve çalışanların sahip olduğu haklar ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.
İçindekiler
- İş kazası nedir?
- Hangi olaylar iş kazası sayılır?
- İşverenin sorumluluğu
- İşçinin hakları
- Maddi tazminat
- Manevi tazminat
- Ölüm halinde tazminat
- SGK hakları
- Dava süreci
- Zamanaşımı
- Sık sorulan sorular
İş Kazası Nedir?
İş kazası, çalışanın yürüttüğü iş nedeniyle veya işin yürütümü sırasında meydana gelen ve sigortalıyı bedenen ya da ruhen zarara uğratan olaydır.
Bir olayın iş kazası sayılıp sayılmayacağı, yalnızca olayın iş yerinde gerçekleşmesine bağlı değildir. İşin yürütümü ile olay arasında hukuki bağ bulunması önem taşır.
Hangi Durumlar İş Kazası Sayılabilir?
Olayın özelliklerine göre aşağıdaki durumlar iş kazası kapsamında değerlendirilebilir:
- İş yerinde meydana gelen kazalar
- İşveren tarafından yürütülen iş nedeniyle iş yeri dışında meydana gelen kazalar
- Görevli olarak başka yere gönderilen çalışanın bu görev sırasında uğradığı kazalar
- İşveren tarafından sağlanan araçla işe gidiş veya dönüş sırasında meydana gelen kazalar (şartların varlığı hâlinde)
- Emziren sigortalının süt izni kapsamında yaşadığı bazı olaylar
Her olay kendi koşulları içinde değerlendirilir.
İşveren Her İş Kazasından Sorumlu mudur?
Hayır.
İş kazasının meydana gelmiş olması tek başına işverenin hukuki sorumluluğunu doğurmaz.
Mahkeme tarafından özellikle şu hususlar incelenir:
- İş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin alınıp alınmadığı
- İşverenin gözetim borcunu yerine getirip getirmediği
- İşçinin kusuru
- Üçüncü kişilerin kusuru
- Kaçınılmazlık durumu
- Bilirkişi raporları
İşverenin sorumluluğu, somut olayın özelliklerine göre belirlenir.
İş Kazası Sonrasında İşçinin Hakları
İş kazasına uğrayan çalışan, şartların oluşması hâlinde şu haklara sahip olabilir:
- Geçici iş göremezlik ödeneği
- Sürekli iş göremezlik geliri
- Tedavi giderlerine ilişkin haklar
- Maddi tazminat
- Manevi tazminat
- Faiz talebi
- Yargılama giderleri ve vekâlet ücretine ilişkin haklar
Bu hakların kapsamı olayın niteliğine göre değişebilir.
Maddi Tazminat
İş kazası nedeniyle oluşan maddi zararlar için tazminat talep edilebilir.
Başlıca maddi zarar kalemleri şunlardır:
- Çalışma gücü kaybı
- Kazanç kaybı
- Ekonomik geleceğin sarsılması
- Bakıcı giderleri (şartları varsa)
- Tedavi nedeniyle oluşan bazı giderler
- Protez ve yardımcı cihaz giderleri (uygun hâllerde)
Tazminat hesabında;
- yaş,
- gelir,
- maluliyet oranı,
- kusur oranı,
- aktüeryal hesap yöntemleri
gibi birçok kriter dikkate alınır.
Manevi Tazminat
İş kazası nedeniyle duyulan acı ve ızdırabın bir ölçüde giderilmesi amacıyla manevi tazminat talep edilebilir.
Mahkeme;
- olayın ağırlığını,
- kusur durumunu,
- tarafların ekonomik ve sosyal durumlarını,
- hakkaniyet ilkelerini
birlikte değerlendirerek manevi tazminata karar verebilir.
Ölüm Halinde Tazminat
İş kazasının ölümle sonuçlanması hâlinde;
- eş,
- çocuklar,
- anne ve baba,
- şartları varsa destek gören diğer kişiler
destekten yoksun kalma tazminatı talep edebilir.
Ayrıca uygun koşullarda manevi tazminat talepleri de gündeme gelebilir.
SGK Tarafından Sağlanan Haklar
İş kazası sonrasında SGK tarafından sağlanabilecek haklar arasında şunlar yer alabilir:
- Geçici iş göremezlik ödeneği
- Sürekli iş göremezlik geliri
- Ölüm geliri
- Cenaze ödeneği
- Hak sahiplerine bağlanan gelirler
Bu sosyal güvenlik hakları ile işverene karşı açılabilecek tazminat davaları farklı hukuki niteliktedir.
İş Kazası Sonrasında Ne Yapılmalıdır?
Hak kaybı yaşamamak için şu adımlar önem taşır:
- Sağlık kuruluşuna başvurulması
- Olayın kayıt altına alınması
- İş kazasının ilgili mercilere bildirilmesi
- Delillerin korunması
- Tanık bilgilerinin kaydedilmesi
- Belgelerin saklanması
- Gerekirse hukuki destek alınması
İş Kazasında Deliller
İspat bakımından önemli olabilecek deliller şunlardır:
- İş kazası tutanağı
- SGK kayıtları
- Sağlık raporları
- Acil servis kayıtları
- Kamera görüntüleri
- Tanık beyanları
- Bilirkişi raporları
- İş güvenliği kayıtları
- Eğitim belgeleri
- Risk değerlendirme raporları
Zamanaşımı
İş kazasından kaynaklanan tazminat taleplerinde uygulanacak süre; talebin hukuki niteliğine, olayın özelliklerine ve ilgili mevzuata göre değişebilir. Sürelerin kaçırılması hak kaybına yol açabileceğinden somut olay özelinde değerlendirme yapılmalıdır.
İşverenin En Sık Yaptığı Hatalar
- Risk analizi yapmamak
- Koruyucu ekipman sağlamamak
- İş güvenliği eğitimi vermemek
- Denetim eksikliği
- Olayı zamanında bildirmemek
- Kayıtları eksik tutmak
Sık Sorulan Sorular
İş kazası geçiren herkes tazminat alabilir mi?
Hayır. Tazminat hakkı, olayın iş kazası niteliği, zarar, kusur ve diğer hukuki şartların birlikte değerlendirilmesiyle belirlenir.
SGK’dan gelir almak dava açmaya engel midir?
Hayır. SGK tarafından sağlanan sosyal güvenlik hakları ile işverene karşı ileri sürülebilecek tazminat talepleri farklı hukuki temellere dayanabilir.
İş kazası iş yeri dışında da meydana gelebilir mi?
Evet. Olayın işin yürütümüyle bağlantısı bulunuyorsa iş yeri dışında gerçekleşen bazı kazalar da iş kazası sayılabilir.
Manevi tazminat nasıl belirlenir?
Manevi tazminat miktarı; olayın ağırlığı, kusur durumu, tarafların koşulları ve hakkaniyet ilkesi dikkate alınarak mahkeme tarafından belirlenir.
İş kazasında ceza davası ile tazminat davası aynı şey midir?
Hayır. Ceza davası, ceza sorumluluğunu; tazminat davası ise özel hukuk kapsamındaki zararların giderilmesini konu alır. Bu iki süreç birbirinden bağımsız olarak yürüyebilir.
Sonuç
İş kazaları, hem sosyal güvenlik hem de özel hukuk bakımından önemli sonuçlar doğurur. İşverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini yerine getirip getirmediği, kusur oranları, maluliyet durumu ve ekonomik zararlar, tazminat taleplerinin değerlendirilmesinde belirleyici rol oynar. Sürecin usulüne uygun yürütülmesi ve delillerin zamanında toplanması, hak kaybı yaşanmaması açısından büyük önem taşır.
Bir Cevap Yazın